Grenzen op het werk gaan niet over nee zeggen, maar over eigenaarschap
Over eigenaarschap, grenzen en waarom je vaak te veel draagt in je werk
Je bent betrokken bij je werk.
Je ziet wat er speelt.
Je voelt waar het schuurt, waar tempo omhooggaat of waar iets vastloopt.
En juist daardoor loop je leeg.
Niet omdat je je werk niet aankunt.
Maar omdat je ongemerkt meer draagt dan jouw rol vraagt.
Voor veel adviseurs in de publieke sector - HR-adviseurs, beleidsmedewerkers, communicatieprofessionals, secretaressen - is dit een vertrouwde worsteling. Je werkt in een complexe organisatie waar veel belangen spelen. Waar alles met elkaar samenhangt. Waar spanning en onduidelijkheid bij horen.
Maar dat maakt het ook lastig om te voelen: wat is nou eigenlijk van mij? En wat niet?
Het hardnekkige misverstand over grenzen
In veel organisaties gaat het gesprek over je grenzen bewaken al snel over assertiviteit.
Over nee zeggen.
Over duidelijker zijn. Over niet teveel hooi op je vork nemen.
Maar voor veel adviseurs voelt dat ongemakkelijk.
Niet omdat ze conflictmijdend zijn,
maar omdat ze werken tussen en met belangen, lijnen en verantwoordelijkheden.
Je bent geen uitvoerder die taken krijgt.
En ook geen beslisser die keuzes maakt.
Maar je wordt wél geraakt door alles wat ertussen gebeurt.
Waarom "meer nee zeggen" niet werkt
Als adviseur word je geacht mee te denken.
Je wordt betaald voor je overzicht, je inzicht, je strategisch denkvermogen.
Dat betekent dat je oog hebt voor wat er speelt, ook buiten jouw directe takenpakket.
Je ziet waar iets vastloopt.
Je voelt waar spanning is.
Je merkt waar iemand hulp nodig heeft.
En dan is "gewoon nee zeggen" geen logische reflex.
Want:
- Wat als het echt belangrijk is?
- Wat als niemand anders het ziet?
- Wat als ik kan helpen?
Die vragen zijn niet onredelijk.
Ze komen voort uit betrokkenheid en professionaliteit.
Maar ze maken ook dat je blijft dragen.
Dat je blijft oppakken.
Dat je blijft bewegen.
Het probleem is dus niet dat je te weinig nee zegt.
Het probleem is dat je te weinig onderscheidt wat van jou is en wat niet.
En dat is iets anders.
Eigenaarschap: de basis van gezonde grenzen
Eigenaarschap in je werk gaat niet over harder afbakenen of vaker nee zeggen.
Het gaat over helder onderscheiden wat van wie is.
Bijvoorbeeld:
Jij bent verantwoordelijk voor je advies, niet voor wat ermee gebeurt.
Jij levert vakkundig advies. Wat de organisatie ermee doet, is niet jouw verantwoordelijkheid. Je kunt niet afdwingen dat je advies wordt opgevolgd. Dat hoort bij de rol van bestuurder of leidinggevende.
Jij ziet de spanning in het team, maar die is niet automatisch van jou om op te lossen.
Je kunt signaleren. Je kunt benoemen. Maar de spanning oplossen is niet jouw taak, tenzij dat expliciet bij je rol hoort.
Jij hebt expertise, maar je bent niet verantwoordelijk voor alle kennis in de organisatie.
Collega's komen met vragen. Dat is fijn. Maar het betekent niet dat jij alles moet weten of alles moet oplossen. Soms mag het antwoord zijn: "Dat weet ik niet" of "Daar kun je beter X voor benaderen."
Zolang dat onderscheid vervaagt,
ontstaat er iets subtiels.
Het voelt alsof er steeds een aap op je schouder zit.
Alsof er een stemmetje meekijkt dat zegt:
"Hier moet je iets mee."
"Dit kan zo niet blijven."
"Als jij nu niets doet, loopt het mis."
En voor je het weet, draag je het.
Niet omdat het van jou is,
maar omdat jij het kúnt dragen.
De aap op je schouder: hoe het voelt als je te veel draagt
In veel organisaties spreekt men over "de aap op je schouder" - een metafoor voor verantwoordelijkheid die eigenlijk niet van jou is, maar die je toch meedraagt.
Herken je deze situaties?
Situatie 1: De collega die blijft vragen
Een collega belt je voor de derde keer deze week met een vraag. Eigenlijk zou ze dit zelf moeten uitzoeken, maar ze weet dat jij het sneller kan. Dus help je. Weer.
De aap: haar gebrek aan kennis of vaardigheden wordt jouw probleem.
Situatie 2: De leidinggevende die twijfelt
Je leidinggevende is onzeker over een besluit. In plaats van die onzekerheid te benoemen of uit te zoeken, vraagt hij jou om nóg een scenario uit te werken. Je doet het.
De aap: zijn twijfel wordt jouw extra werk.
Situatie 3: Het proces dat vastzit
Je ziet dat een proces vastloopt. Niemand pakt het op. Jij weet wat er moet gebeuren. Dus doe je het maar. Ook al is het niet jouw taak.
De aap: de traagheid of passiviteit van anderen wordt jouw actie.
Wat gebeurt er met al die apen?
Elke aap afzonderlijk is draagbaar.
Maar samen worden ze zwaar.
Je loopt rond met:
- De twijfel van je leidinggevende
- De incompetentie van een collega
- De traagheid van een proces
- De spanning in het team
- De urgentie van een bestuurder
- De verwachtingen van een klant
En zo raak je langzaam jezelf kwijt.
Want al die apen nemen ruimte in.
Ruimte die je nodig hebt voor je eigen werk.
Voor je eigen energie.
Voor je eigen richting.
Ordening: het canvas dat ruimte geeft
Vergelijk het met een opdracht zonder kader.
“Wil je hier iets van maken?”
Zonder scope. Zonder afbakening. Zonder rolhelderheid.
Dat voelt niet vrij, maar grenzeloos.
Je kunt alle kanten op. Maar juist daardoor raak je verdwaald. Je weet niet waar te beginnen. Je weet niet wanneer het klaar is. Je weet niet wat wel en niet van jou wordt verwacht.
Geef je een canvas - een duidelijke rol of een afgebakende opdracht -
dan ontstaat er ruimte.
Niet iedereen schildert hetzelfde.
Maar de rand maakt dat je weet: hierbinnen kan ik mijn werk doen.
Grenzen werken in organisaties net zo.
Ze beperken niet.
Ze ordenen.
En juist die ordening maakt dat energie en creativiteit weer kunnen stromen.
Ordening in de praktijk
Ordening betekent dat je helder hebt:
- Wat is mijn rol?
- Waar begint en eindigt mijn verantwoordelijkheid?
- Wat wordt van mij verwacht?
Vaak is die ordening in organisaties niet helder.
Rollen overlappen.
Verantwoordelijkheden zijn diffuus.
Verwachtingen zijn impliciet.
En juist daardoor ga je als adviseur vaak meer dragen dan nodig.
Omdat je denkt: als ik het niet doe, wie dan wel?
Maar ordening begint bij jou.
Ook als de organisatie het niet helder heeft, kun jij voor jezelf bepalen:
Dit is mijn canvas.
Dit is wat ik draag.
Dit is wat ik loslaat.
Ruimte als gevolg van heldere grenzen
Wanneer helder wordt wat wel van jou is en wat niet, hoef je minder vooruit te lopen.
Minder glad te strijken.
Minder te dragen.
Die ruimte ontstaat niet doordat je harder wordt.
Maar doordat je zuiverder werkt.
Hoe ruimte voelt
Ruimte voelt als:
- Adem in je agenda en overzicht in je hoofd
- Energie aan het einde van de dag
- Vertrouwen dat het goed komt, ook als jij niet alles regelt
Ruimte betekent niet dat je minder betrokken bent.
Of dat je minder professioneel bent.
Ruimte betekent dat je precies doet wat van jou is, niet meer en niet minder.
En juist daardoor kun je je werk beter doen.
Met meer focus.
Met meer kwaliteit.
Met meer plezier.
Grenzen voelen zwaar als je al te veel draagt
Als je merkt dat grenzen in je werk zwaar voelen,
is dat vaak een teken dat je al te veel draagt.
Grenzen zetten voelt dan als iets extra's.
Nóg iets wat je moet doen.
Nóg een inspanning die je moet leveren.
Maar het omgekeerde is waar.
Grenzen zijn geen extra last.
Grenzen verlichten je last.
Ze maken dat je alleen draagt wat van jou is.
En dat is altijd lichter dan alles dragen.
Waarom grenzen stellen spannend voelt
Grenzen stellen voelt spannend omdat:
1. Je bang bent dat anderen teleurgesteld raken
Als jij iets niet doet, moet een ander het doen. Of het blijft liggen. Dat voelt als iemand teleurstellen.
2. Je bang bent dat je betrokkenheid in twijfel wordt getrokken
Als je niet alles oppakt, denken anderen dan dat je niet geïnteresseerd bent? Dat je niet meedenkt?
3. Je bang bent voor conflict
Als je nee zegt of iets niet oppakt, leidt dat dan tot botsing? Tot ongemak?
Die angsten zijn menselijk.
Maar ze zijn vaak ongegrond.
Want wat er meestal gebeurt als je helderder wordt over wat van jou is:
- Anderen nemen meer verantwoordelijkheid
- Je krijgt meer waardering voor wat je wél doet
- Er ontstaat minder conflict omdat verwachtingen helderder zijn
Compenseren: het patroon dat grenzen doet vervagen
Vaak gebeurt te veel dragen via compenseren:
je neemt alvast iets over,
je gaat in actie om ongemak te voorkomen,
je lost iets op voordat het benoemd hoeft te worden.
Herken je deze vormen van compenseren?
Je denkt alvast mee voordat er iets gevraagd is
Je leidinggevende benoemt iets. Nog geen vraag, maar jij bent al scenario's aan het bedenken.
Je neemt spanning over van anderen
Je voelt dat je leidinggevende stress heeft. Dus jij gaat harder werken om die stress weg te nemen.
Je lost op wat eigenlijk niet jouw probleem is
Een collega zit met een vraagstuk. Jij hebt geen rol in dat dossier, maar je helpt toch meedenken.
Compenseren lijkt helpend.
Maar het ondermijnt eigenaarschap - bij jou én bij de ander.
Bij jou, omdat je steeds meer draagt dan van jou is.
Bij de ander, omdat die leert dat het niet nodig is om zelf te bewegen.
Concrete vragen om te checken wat van jou is
Als je merkt dat je veel draagt, helpt het om jezelf deze vragen te stellen:
Vraag 1: Waar voel ik regelmatig een "aapje op mijn schouder"?
Bij welke taken, mensen of situaties heb je het gevoel dat je iets draagt dat eigenlijk niet van jou is?
Vraag 2: Bij welke situaties hoor ik innerlijk: "hier moet ik iets mee"?
Waar schiet jij automatisch in actie, zonder dat iemand je dat gevraagd heeft?
Vraag 3: Wat draag ik dat eigenlijk niet van mij is?
Welke verantwoordelijkheden, zorgen of taken heb ik op me genomen die eigenlijk van een ander zijn?
Vraag 4: Wat zou er gebeuren als ik dit loslaat?
Blijft het dan echt liggen? Of pakt een ander het op? En is dat erg?
Vraag 5: Wat is mijn eigenlijke rol hier?
Als ik terugga naar wat ik ben aangenomen om te doen - hoort dit daar dan bij?
Alleen al dát onderscheid kan ruimte geven.
Van grenzen naar eigenaarschap: de volgende stap
Dit blog ging over eigenaarschap en grenzen.
Over onderscheiden wat van jou is en wat niet.
Dat inzicht is belangrijk.
Het geeft taal.
Het geeft richting.
Maar inzicht alleen verandert je gedrag niet.
Want op het moment dat spanning oploopt,
ben je vaak al in beweging
voordat je het doorhebt.
Daarom is er een volgende stap.
In het volgende blog gaat het over:
Waarom je blijft rennen (en hoe je eerder stopt)
Over de beweging van inzicht naar gedrag.
Van begrijpen naar doen.
Van weten naar voelen.
Coaching voor helderheid over wat van jou is
Herken je dit? Dat je niet zozeer moeite hebt met nee zeggen,
maar met blijven dragen wat niet van jou is?
Coaching Kort & Krachtig is bedoeld voor precies dit soort momenten:
directe helderheid, minder last, meer ruimte.
Geen traject.
Wel direct helder.
Want uiteindelijk gaat het hierom:
Voluit leven vol vertrouwen ontstaat niet door harder te werken.
Het ontstaat door helderder te zijn over wat van jou is.
En de moed te hebben om de rest los te laten.
Herken je dit?
Dat je blijft dragen wat eigenlijk niet van jou is en dat je daar moe van wordt?
Soms zijn een paar heldere gesprekken genoeg om van automatisch oppakken naar bewust loslaten te gaan.
Nieuwsgierig hoe dit werkt? Bekijk de mogelijkheden op www.dekorustijl.nl of stuur me gerust een bericht.